Wielki Tydzień w tradycji ludowej
Zobacz galerię 7 Zdjęć
Wielki Tydzień w tradycji ludowej
Palmy wielkanocne
Wielkoczwartkowy zwyczaj nawiązuje także do palenia Marzanny
W Wielki Piątek poszczono, modlono się i pokutowano
Wielka Sobota to ostatnie przygotowania do przeżywania Zmartwychwstania
Kiełbasy i wędliny to wielkanocny przysmak
Wielki Tydzień w tradycji ludowej

Wielki Tydzień w tradycji ludowej

Po długim okresie Wielkiego Postu nadchodzi czas kulminacji obrzędów świąt wiosennych. Uroczystości rozpoczynają się już w Niedzielę Palmową i trwają aż do Lanego Poniedziałku. Jak wyglądał Wielki Tydzień w tradycji ludowej?

Palmy wielkanocne
Palmy wielkanocne na ulicach Krakowa.
Fot.
Zbiory NAC

Od poniedziałku do środy – czas przygotowań

W Niedzielę Palmową wierni przynoszą do kościołów palmy na pamiątkę wjazdu Pana Jezusa do Jerozolimy. O zwyczajach związanych z tym dniem przeczytasz tutaj. Kwietna Niedziela rozpoczyna czas podniosłego oczekiwania na Wielką Niedzielę. Każdy z dni tego tygodnia tytułowany jest jako Wielki, jest to również czas pobożności, modlitw i wzmożonego postu. Przygotowania do największego święta religii chrześcijańskiej narastają z każdym dniem. W domach gospodynie sprzątają, przygotowują świąteczne wypieki i potrawy oraz malują pisanki.

Wielkoczwartkowy zwyczaj nawiązuje także do palenia Marzanny
Kukłę Judasza lub ognisko palono w Wielki Czwartek w całej Polsce.
Fot.
Radio Opole

Wielki Czwartek

Czwartek, piątek i sobota są obchodzone w Kościele jako Triduum Paschalne. Główne uroczystości rozpoczynają się wieczorem w Wielki Czwartek. Tego dnia milkną dzwony, które zastępowane są przez kołatki. Niegdyś biskupi, a nawet polscy królowie obmywali nogi dwunastu żebrakom na pamiątkę gestu uczynionego przez Chrystusa podczas Ostatniej Wieczerzy. Do dziś zwyczaj ten jest praktykowany przez najwyższych hierarchów kościelnych. Po nabożeństwie na wsiach powszechnie palono Judasza. Gromadzono stare liście i suche trawy, gałęzie i inne zimowe śmieci tworząc w ten sposób ogromne ognisko. W niektórych częściach Polski obnoszono kukłę Judasza i palono ją za wsią – podobnie jak Marzannę. Ogień ma moc oczyszczania, więc w ten sposób pozbywano się wszelkiego zimowego zła i oczekiwano na przyjście nowego życia.

W Wielki Piątek poszczono, modlono się i pokutowano
Emil Lindemann „Modlitwa” ok. 1912
Źródło:
desa.pl

Wielki Piątek

Dawniej o świcie w Wielki Piątek udawano się do strumienia, aby obmyć się w żywej wodzie. Gest ten miał zapewnić zdrową i piękną skórę, a także dodać urody i rumieńców oraz oczyszczać. Szczególnie chętnie więc korzystały z niego młode dziewczęta. Cały piątek upływał w atmosferze żałoby. Poszczono o chlebie i wodzie, zachowywano ciszę, w skupieniu odwiedzano kościoły i modlono się. Na kalwariach odbywały się misteria Męki Pańskiej, które przyciągały tłumy wiernych. Wieczorem, po nabożeństwie wielkopiątkowym odsłaniano udekorowany kwiatami i symbolami Grób Pański. Zwyczaj zdobienia groty w kościele jest obecny na ziemiach polskich od co najmniej XVII wieku i wciąż nie traci na popularności. Obok grobu zwyczajową wartę pełnią strażacy z OSP lub inne wyznaczone osoby. Na Podkarpaciu i w innych częściach Polski znana jest tradycja turków wielkanocnych, czyli straży grobowej ubranej w kolorowe specjalne mundury.

Wielka Sobota to ostatnie przygotowania do przeżywania Zmartwychwstania
Wielka Sobota w Tomaszowicach i Modlnicy
Fot.
Zbiory NAC

Wielka Sobota

Dzień poprzedzający Wielką Niedzielę jest obchodzony w ciszy i oczekiwaniu. Rankiem i przed południem święci się pokarmy: zdobione pisanki, baby wielkanocne, baranki wypiekane i z cukru, kiełbasę i mięso, chleb, chrzan, pieprz, sól. Pokarmy te przeznaczone są do zjedzenia podczas uroczystego śniadania wielkanocnego. W domach trwają ostatnie przygotowania, a wieczorem wierni zmierzają do kościoła na nabożeństwo wielkosobotnie. Święci się wówczas ogień i wodę – dwa symbole oczyszczenia od czasów przedchrześcijańskich związane z wiosennym świętowaniem. Ogarek z poświęconego ogniska wrzucano do pojemnika z wodą święconą i zabierano ze sobą do domu, aby pokropić i okadzić chatę, budynki gospodarcze oraz zwierzęta. Dzięki temu zyskiwano ochronę przed niebezpiecznymi zjawiskami atmosferycznymi, chorobami i działaniami złego.

Wielki Tydzień w tradycji ludowej
Rodzinna Wielkanoc w Bronowicach
Fot.
Zbiory NAC

Radosna Wielkanoc

Dzień Wielkiej Niedzieli rozpoczynano od uroczystej mszy rezurekcyjnej, podczas której procesyjnie obchodzono kościół trzy razy. Powiadano, że czarownice nie mogą tego zrobić trzykrotnie, dlatego pilnie obserwowano, kto udaje się do kościoła po pierwszym lub drugim okrążeniu… Po powrocie do domu zasiadano do świątecznego śniadania, na które składały się pokarmy z sobotniego koszyczka. W niektórych regionach na ten dzień przygotowywano specjalne potrawy z poświęconych produktów. Dalsza część dnia upływała na odpoczynku, ponieważ było to wielkie święto nie odwiedzano się, nie urządzano zabaw czy hucznych przyjęć. Na te przyjdzie czas już w poniedziałek.

Kiełbasy i wędliny to wielkanocny przysmak
Tradycyjny stół wielkanocny był suto zastawiony
Fot.
TVP Info

Część z dawnych obrzędów została już tylko w pamięci starszych osób, inne są wciąż żywe. Jak u Was świętuje się Wielki Tydzień w tradycji ludowej oraz Wielkanoc? Może zachowały się jakieś ciekawe zwyczaje zachowane tylko w Waszym regionie?