haft kaszubski z Haft Polski J.Turska
Zobacz galerię 11 Zdjęć
haft kaszubski z Haft Polski J.Turska
Elementy haftu kaszubskiego (zdjęcie pochodzi ze strony interklasa.pl)
www.folkstar.pl
Fartuszek z haftem kaszubskim
Haft kaszubski (zdjęcie pochodzi ze strony haftkaszubski.pl)
Haft kaszubski (zdjęcie pochodzi ze strony haftkaszubski.pl)
Chusta z haftem kaszubskim
Kopertówka z kaszubskim haftem
Woreczek lawendowy z haftem kaszubskim
Kosmetyczka z haftem kaszubskim
Komplet serwet z haftem kaszubskim

O hafcie i szkołach kaszubskich

Stali bywalcy strony folkstar.pl z pewnością mieli okazję zauważyć, że sporą część naszej ludowej kolekcji stanowią gadżety i akcesoria przyozdobione haftem kaszubskim.

Kopertówka z kaszubskim haftemChusta z haftem kaszubskim

 

Właśnie dziś postanowiliśmy uchylić Wam rąbka tajemnicy i przybliżyć Wam historię haftu kaszubskiego, zdradzić skąd się wziął i na jakie szkoły się dzieli.
Zapraszamy do lektury!

Historia
Początek wytwórstwa haftu kaszubskiego datowany jest na XII-XVI wiek i łączony głównie z żeńskimi zakonami norbertanek i benedyktynek. W zdobnictwie dominowały motywy kwiatowe oraz ściśle określona kolorystyka: niebieski (w trzech odcieniach), czerwony, czarny, zielony i żółty. Kompozycja wiodąca przypominała drzewo o nie splatających się i nie krzyżujących ze sobą nawzajem rozłożystych gałęziach – tzw. „drzewo życia”. Dopiero na przełomie XIX i XX wieku wykształciły się poszczególne szkoły haftu, a każda z nich wyróżniała się swoją techniką. Aż do dziś, haft ten jest najbardziej znaną dziedziną sztuki ludowej Kaszub. Rodzima nazwa brzmi kaszëbsczi wësziwk.

Pocztówka kaszubskie wzory
Źródło: pocztówka pochodzi ze strony http://www.haft.slupsk.edu.pl/

Szkoła żukowska
Początki tradycyjnej szkoły żukowskiej sięgają XIII wieku, będąc domeną sióstr norbertanek. W tamtym czasie haftowało się złotą i srebrną nicią, zdobiąc w bardzo skromny sposób (co symbolizowało ubogie życie klasztorne). Norbertanki prowadziły szkoły dla bogatych panien, ale po kasacie zakonu przez Prusaków w 1834 roku, przyjmowały na uczennice również chłopki. Obecna metoda haftowania jest zasługą Jadwigi i Zofii Ptach, które odziedziczyły wiedzę po swojej babce, jednej z ostatnich uczennic norbertanek, zachowując tradycje wyuczone w klasztorze. Ściśle przestrzega się zasad kolorystycznych, stosując siedem barw: trzy odcienie niebieskiego, żółty, czerwony, zielony i czarny. Motywy o takim samym kolorze nie mogą występować obok siebie.

Haft kaszubski szkoła żukowska

Haft kaszubski szkoła żukowska
Źródło: zdjęcia haftu kaszubskiego szkoły żukowskiej pochodzą ze strony http://kaszubskaksiazka.pl/

Szkoła wdzydzka
Jedna z ciekawszych szkół haftu kaszubskiego, powstała w głowie założycielki skansenu we Wdzydzach – Teodory Gulgowskiej! Pamiętajcie jednak, że nie świadczy to o braku jakichkolwiek korzeni. Przeciwnie, haft wdzydzki był wykonywany w tradycyjnej wersji, jeszcze na początku XX wieku, jednak z początkiem I wojny światowej wyrabianie ustało. Gulgowska, będąca artystką i plastyczką, zaprojektowała wzór w 1925 roku, składając „do kupy” wszystkie znane sobie motywy haftów z Kaszub (głównie zaczerpniętych ze zdobnictwa złotych czepców) oraz malowideł na szkle i ceramice, a także przejęła z tradycji pionowy układ motywu wiodącego. Cechami charakterystycznymi są bogata kolorystyka (aż siedemnaście barw!) i zwarty układ motywów. Oprócz podstawowych kolorów stosuje się jeszcze pomarańczowy, brązowy, różowy oraz wszelkie pastelowe odcienie. Szkoła wdzydzka miała duży wpływ na pozostałe szkoły, działające w okolicy.

Haft kaszubski szkoła wdzydzka
Źródło: HAFT KASZUBSKI. Seria ABC. Edmund Szymikowski Wyd.Region

Szkoła pucka
To ostatnia ze szkół, uformowana w okresie międzywojnia. Tradycję haftu puckiego zaczerpnięto z haftu żarnowieckiego, którego pionierkami były benedyktynki i cysterki. Propagatorką została działaczka kaszubska oraz hafciarka Bronisława Wrycza-Plińska, mająca pod swoją pieczą aż 450 uczennic! Szkoła pucka zyskała rozgłos dzięki Antoninie Pronobis – inicjatorce oraz organizatorce kursu robót kobiecych w Swarzewie, a także za sprawą Heleny Miotk – patriotki lokalnej. Szkoła pucka charakteryzuje się siedmiobarwnymi kompozycjami, a najczęstszymi motywami kwiatowymi są: mikołajek nadmorski, bałwanek i koniczynka w otoczeniu sieci i fal.

Haft kaszubski szkoła pucka

Źródło: kadr zdjęcia zaczerpniętego ze strony http://magazynkaszuby.pl/

Haft kaszubski szkoła pucka
Źródło: HAFT KASZUBSKI. Seria ABC. Edmund Szymikowski Wyd.Region

Szkoła wejherowska
Uznawana – obok słupskiej – za najmłodszą, narodziła się w 1957 roku z inicjatywy Franciszki Majkowskiej, siostry działacza kaszubskiego oraz pisarza – Aleksandra Majkowskiego. Zaproponowała własne wzornictwo, z przewagą czerwonych i żółtych barw, dodając nowe motywy kwiatowe takie jak: dalia, chryzantema, groszek, bez, aster, pąki hiacyntu czy kąkol. Haft reprezentujący szkołę wejherowską jest wyraźnie „cięższy” niż żukowska, widoczne jest podobieństwo do szkoły wdzydzkiej.

Haft kaszubski szkoła wejherowskaŹródło: WZORY HAFTU KASZUBSKIEGO Szkoła Wejherowska Wydane przez Gdański Oddział Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego

Szkoła tucholska
Można śmiało nazwać ją najtrudniejszą, a każdy haftujący wedle jej reguł powinien wykazać się dobrym poczuciem kolorystyki. Dlaczego? Ano dlatego, że w hafcie tucholskim występuje aż jedenaście odcieni… złota i  bursztynu, będących nawiązaniem do tzw. „złotogłowia”, czyli do złotych czepców noszonych przez zamożne kobiety głównie w XIX wieku. Powstała w latach 60. XX wieku w Tucholi, gdzie brakowało typowego, rodzimego haftu, w związku z czym, będąc pod silnym wpływem Kaszub, rozpoczęto wyrabianie własnego, wzorując się na regułach haftów kaszubskich (a dokładniej szkoły żukowskiej). Szkoła tucholska charakteryzuje się bogatym wzornictwem i wyjątkowym kunsztem wykonania.

Haft kaszubski szkoła tucholska
Źródło: HAFT KASZUBSKI. Seria ABC. Edmund Szymikowski Wyd.Region

Szkoła borowiacka
Podoba do szkoły tucholskiej, ponieważ hafciarki komponowały wzory haftując je tylko w jednej barwie – żółtej. Wykorzystywano motywy różnych szkół, jest to więc największy misz-masz spośród wszystkich rodzajów szkół haftu kaszubskiego. Zdecydowanie łamana jest tu zasada odrębności linii – wedle szkoły borowiackiej, łodygi mogą się przecinać, a przez to tworzyć interesującą kompozycję. Inspiracją dla haftu borowiackiego była szkoła żukowska. Różnią się detalami, głównie inną techniką wyszywania motywów.

Haft kaszubski szkoła borowiacka
Źródło: WZORY HAFTU KASZUBSKIEGO Szkoła Borowiacka Wydane przez Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie Chojnice 1980

Szkoła słupska
Najmłodsza ze wszystkich szkół, nie nawiązująca do żadnej tradycji z prostej przyczyny – w okolicach Słupska nie istniał żaden sposób wykonywania haftów kaszubskich, nie było też mowy o żadnej szkole. Wzornictwo zostało odtworzone na podstawie średniowiecznych odkryć archeologicznych i zbieractwa elementów zdobniczych rękodzieła, takiego jak: meble, ceramika czy sprzęty gospodarstwa domowego. To typowy przykład reprodukcji tradycji kaszubskiej. Krzewicielami szkoły byli: pochodząca z Rowów etnograf Hugona Ostrowska-Wójcik, oraz słupskie małżeństwo plastyków Dorota Sikorska-Łaźny i Mieczysław Łaźny.

Haft kaszubski szkoła słupska                                                   Źródło: HAFT KASZUBSKI. Seria ABC. Edmund Szymikowski Wyd.Region

2 komentarze
  1. Ręczne hafciarstwo kaszubskie szkoły żukowskiej jest jednym ze starszych elementów kultury na Kaszubach. Hafciarstwo kaszubskie szkoły żukowskiej jest na krajowej liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego.

Dodaj komentarz